Het bijzonder empathische kind, dat in een omgeving opgroeit, waarin het niet altijd optimale aandacht, liefde en veiligheid ervaart, komt diens jeugd vaak door met een overlevingsstrategie van ‘valse hoop’ en ‘Fawning’ (over-afstemming op de Ander). Onbewust leeft het kind naar de overtuiging: ‘Als ik maar lief genoeg ben, dan krijg ik wel de liefde, zorg en aandacht die ik nodig heb’ of: ‘Als ik mij maar goed gedraag, dan barst papa of mama niet in woede uit.’ of: ‘Als ik goed voor haar zorg, dan gaat mama of papa zich wel beter voelen’.

Belle, het beest en de kikker

Daarnaast krijgen we sprookjes voorgeschoteld, die mede-dankzij Disney en Grimm nauwelijks te vermijden zijn. Belle, die het enge beest met haar liefde omtovert tot een leuke vent. Of de kikker die je met een liefdevolle kus kunt veranderen in prince charming. Ook gaan er veel moderne dramafilms over hoe liefde een beschadigd en harteloos mens omtovert tot een warm persoon.
Zo wordt de helingsillusie gevormd en gevoed. Een idee fixe dat kan leiden tot veel relationeel leed.

Weinig tot geen affectieve empathie

In de werkelijke wereld zijn er namelijk heel wat mensen die nauwelijks tot geen liefde, affectieve (gevoelsmatige) empathie of compassie voor de Ander ervaren, zoals mensen met een narcistische en/of sociopathische persoonlijkheid. Deze mensen zien een liefdespartner niet als iemand met wie je een gelijkwaardige, wederkerige liefdevolle verbinding aangaat, maar als een leverancier van hun behoeftebevrediging. Denk hierbij aan behoeften als aandacht, bevestiging, bewondering, verzorging, seks, geld, zekerheid, macht of grip. En liefde, natuurlijk. De beste leveranciers zijn bovengemiddeld empathische mensen en dan in het bijzonder diegenen die hun jeugd overleefd hebben met valse hoop en fawnen. Zij praktiseren dan ook in hun liefdesrelatie hun overtuiging, dat als zij maar liefdevol genoeg zijn, de Ander dat ook wordt. Ze blijven grenzeloos geven aan iemand die uitblinkt in nemen.

Helen met compassie, liefde en aandacht

De bijzonder empathische mensen zien de pijn en het kinderlijk trauma, dat schuilgaat onder het narcistische gedrag van hun (potentiële) liefdespartner en denken dat ze die kunnen helen met hun compassie, liefde en geduldige aandacht. Soms is dat een bewuste gedachte, soms onbewust gedreven door de overlevingsstrategie uit hun jeugd. Het is de helingsillusie waar ze zich ook nu aan vastklampen.  ‘All it takes is a little love and understanding’, werd mij laatst nog de les gelezen door een vrouw, die er nog altijd van overtuigd is dat zij haar geliefde, iemand met zichtbaar gedrag van een (kwetsbare) narcist, kan helen met haar empathie. Intussen zien haar vrienden hoe zij op eieren loopt, zichzelf steeds verder wegcijfert en steeds minder contact met die vrienden heeft, omdat de partner alle aandacht, zorg, liefde en tijd van haar opeist.

Narcistische waanwereld en empathische helingsillusie

De narcistische mens leeft in een waanwereld waarin die zelf het geprivilegieerde middelpunt is. Dat is de overlevingsstrategie geweest van dit kind en van de volwassene om het zwarte gat van de eigen nietigheid niet te voelen. De narcistische persoon kan deze illusie van superioriteit en controle niet loslaten en zal en wil het bijbehorende beschadigende manipulerende gedrag ook niet werkelijk aanpassen. (Hooguit doet hij of zij zich tijdelijk voor als liefdevol, als dat noodzakelijk is om de leveranties van de eigen behoeftenbevrediging veilig te stellen.)

De helingsillusie  van de empathische mens kan ook als existentieel ervaren worden en is ook superlastig om los te laten. Enerzijds geeft het zin aan je leven als je denkt iemand met jouw liefde te kunnen helen en je jouw leven in dienst stelt van die persoon. Daarnaast betekent het ook dat je jouw positieve mensbeeld moet aanpassen, waardoor de wereld een stuk onveiliger aan gaat voelen. Ik heb er ook een tijdje over gedaan om mijn idee, dat ieder mens in wezen goed is en ergens bereikbaar is op een gevoel van medemenselijkheid, los te kunnen laten.

Mission impossible

Hoe je het ook wendt of keert, een narcistische/sociopathische partner willen helen met jouw liefde is een ‘mission impossible’ . De kikker blijft een kikker en het beest een beest. Deze ‘inconvenient truth’ heeft de empathische mens met valse hoop te omarmen, om zelf ten volle te kunnen leven. Radicale acceptatie ervan is het begin van zelfheling: van de verbinding met jezelf herstellen en je empathie en compassie op jezelf te gaan richten in plaats van op de partner die jou gebruikt voor de eigen onbevredigbare behoeftenbevrediging.

Hoe nu verder? Workshops en coaching…

Als je van je fawningspatronen af wilt of er minimaal meer over wilt weten, doe dan mee met de Workshop F*ckFawning.

Ben je zelf een ervaren en bijzonder empathische professionele begeleider en herken je jouw neiging tot over-afstemmen, tot fawnen? Dan heb ik ook een interessante workshop voor je: Fawnen als begeleiderskwaliteit, die ik samen met Karin Bosveld geef.

Wil jij onderzoeken of je zelf in een narcistische dynamiek verwikkeld zit of wil je mensen die met narcisme te maken hebben beter kunnen begeleiden? Doe dan mee aan de Workshop Narcistische dynamieken 

Liever individueel? Maak dan een afspraak voor een coachingsgesprek in Amsterdam of Drenthe of een individuele miniretraite van 4 of 24 uur in de Drentse natuur.